Όλα για καλό: Αναγνωστική απόκριση Ελένης Μπριασούλη

ΟΛΑ ΓΙΑ ΚΑΛΟ ή «Το χρονικό μιας τραγωδίας που αποτράπηκε»;

Προσπάθησα να βάλω σε μια σειρά τα μηνύματα τούτου του μυθιστoρήματος του Μακριδάκη, μέσα από τη δική μου ανάγνωση, αλλά στάθηκε δύσκολο, πρώτον, γιατί είναι πολλά και, δεύτερον, γιατί πολλά είναι ισοδύναμα σε σημασία. Τρία, όμως, στέκουν στην πρώτη γραμμή.

Όταν το τελείωσα μου ήρθε αυτόματα στο μυαλό ότι διάβασα το χρονικό μιας τραγωδίας που αποτράπηκε. Η τοπική παράδοση, που όπως έγραψε ο Γιάννης του την μετέφερε η κ. Καλοκαιρινού, έπαιξε το ρόλο του ‘από μηχανής Θεού’ και έδωσε λύση στην τραγωδία.

Ο χαρακτήρας του Νικηφόρου-Μιχάλη, ή του νικηφόρου Μιχάλη (;), χτίζεται σιγά-σιγά με την αφήγηση και αναδύεται σταδιακά μέσα από ένα σπαραχτικό γίγνεσθαι που τελειώνει με την κάθαρση. Μήπως, όμως, είναι νικηφόρος και ο Δημοσθένης (ο ρήτορας;); Ο απλός αφηγητής της ιστορίας, των ιστοριών καλύτερα, ώρες-ώρες στοχάζεται με μια παιδιάστικη σοβαρότητα τα δρώμενα, ψυχανεμίζεται το τραγικό, και μεταμορφώνεται, μέσα από τη γνώση που δίνει και παίρνει, σταδιακά στον ήρωα της κεντρικής τραγωδίας που ζητά την κάθαρση και που έρχεται με τη λύση της τραγωδίας στο τέλος.

Η σημειολογία του χώρου που ενώνει αντί να χωρίζει είναι έντονη και σε τούτο το μυθιστόρημα του Μακριδάκη. Η αρχή δένει με το τέλος του έργου στο ίδιο σημείο, στο καλύβι στο βουνό, έναν τόπο απομόνωσης, ένα τόπο άδηλης συνάντησης του πατέρα με τα παιδιά του, ένα τόπο κάθαρσης. Για να σημάνει ίσως ότι δεν υπάρχει αρχή και τέλος στο χώρο και στο χρόνο;

Μα και ο τόπος των δρώμενων, το νησί, χτίζεται από τη συνάντηση γεγονότων από τα παγκόσμια, τις προσφυγικές/μεταναστευτικές ροές, μέχρι τα τοπικά, την κουζίνα της κυρά- Στάσας, τον τάφο του Μουεζίν, την Αγία Τράπεζα, το Λωβοκομείο. Γεγονότα που τα ζωντανεύουν ζωντανοί και νεκροί, παρόντες, παρελθόντες και μέλλοντες, ντόπιοι και ξένοι. Οι πρόσφυγες δίνουν το στίγμα του ιστορικού πλαισίου της αφήγησης αλλά δεν υπερτονίζονται όπως θα περίμενε κανείς δεδομένης της συγκινησιακά φορτισμένης περιόδου του έργου. Μήπως γιατί στο άχωρο και άχρονο Χάος δεν υπάρχουν διακρίσεις;

Η προκλητική (έως σκανδαλιστική για κάποιους) αλλά δημιουργική αμφισβήτηση και αντισυμβατική προσέγγιση των παραδόσεων (‘αεροβάπτισμα’, ταφή και γάμος χωρίς ιερέα, ταφή και βάφτιση αλλόθρησκων) (προ)καλεί, όσους επιθυμούν, να ανατρέψουν τα στερεότυπα και να αναζητήσουν την ουσία των μυστηρίων για να τα (ανα)βιώσουν.

Η σημειολογία του χρήματος δεν περνά απαρατήρητη. Το χρήμα είναι ξένο, δεν ανήκει στον τόπο, μπαίνει στην (αγία) τράπεζα για να δοθεί σε όσους το έχουν ανάγκη κι όχι σ’ όσους το βρίσκουν. Δεν παύει, όμως, να είναι βάρος το ΞΕΝΟ χρήμα, που ο Δημοσθένης, ο διαχειριστής του χρήματος, τελικά το δίνει για καλό σκοπό και ξαλαφρώνει πριν αναχωρήσει…

Η αριστοτεχνική χρήση τεχνικών λογοτεχνικής γραφής και σε τούτο το μυθιστόρημα θριαμβεύει. Οι διάφοροι χαρακτήρες του έργου αποδίδονται πιστά, χωρίς να χαρακτηρίζονται από τον αφηγητή, τα μηνύματα που προσπάθησα να αποκρυπτογραφήσω αποδίδονται απλά κι αβίαστα. Πρέπει να είσαι μαΐστορας για να το πετύχεις αυτό.

Τελικά, αναρωτιέμαι αν διάβασα μια ή μερικές τραγωδίες μαζί, πλεγμένες άρραφα γύρω από την αισιοδοξία της κυρά-Καλής, όλα για καλό είναι, που αντιμάχεται και νικά τις προκαταλήψεις και προλήψεις της κυρά-Στάσας. Και ναι μεν μας δίνει το ελεύθερο ο συγγραφέας να συνεχίσουμε το γράψιμο για τη ζωή του Δημοσθένη εκεί ψηλά στο καλύβι, αλλά μήπως να περιμένουμε το επόμενο μυθιστόρημα του;

 

Ελένη Μπριασούλη

2 Απρίλη 2017

Be Sociable, Share!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>