Συνέντευξη στον Βασίλη Καλαμαρά (Ελευθεροτυπία)

«Ο αστικός πολιτισμός μάς εχθρεύεται»

Του ΒΑΣΙΛΗ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑ

Ο Γιάννης Μακριδάκης έχει μπει στα σαράντα του, με όλο τον άνεμο του Αιγαίου ούριο στις συγγραφικές του φιλοδοξίες – ίσως επειδή δεν είχε φιλοδοξίες. Εφτιαξε μία λογοτεχνία η οποία, από την πρώτη γραμμή της, έδωσε φωνή στους άγνωστους νησιώτες της Χίου, που έχουν λόγο μόνο για την κοινωνία τους και εχθρεύονται τα κέντρα των αποφάσεων.

Με πολλά στοιχεία ντοπιολαλιάς, στρέφει το βλέμμα του στο παρόν και στον τρόπο με τον οποίο αυτό σφραγίζει τους «αφελείς» ήρωές του, που δεν θέλουν με τίποτα να συγχρονιστούν με τους νέους καιρούς.

Μέσα σ’ αυτή την ατμόσφαιρα βουλιάζει υπνωτιστικά η νουβέλα «Λαγού μαλλί», μια αντευχή των ψαράδων για καλή ψαριά. Γύρω από τον θάνατο ενός ηλικιωμένου καπετάνιου εξυφαίνεται μία ιστορία με αφελή ανθρωπιά, με κοινοτική ηθική και με νησιωτική ενατένιση. Είχαν προηγηθεί τα έργα «Ηλιος με δόντια», «Συρματένιοι, ξεσυρματένιοι όλοι», «Η δεξιά τσέπη του ράσου», «Ανάμισης ντενεκές» – όλα από την «Εστία».

- Πόσο συνειδητή ήταν η επιλογή να μεταμορφωθεί ο τόπος γέννησής σας, η Χίος, και σε λογοτεχνικό σας τόπο;

«Η Χίος είναι το πλαίσιο που γνωρίζω καλά. Δεν θα έγραφα ποτέ για κάτι που δεν γνωρίζω».

- Υπάρχει καθόλου νοσταλγία της ηθογραφικής μυθιστοριογραφίας;

«Δεν νομίζω ότι είναι ζήτημα νοσταλγίας ούτε ότι κάνω ηθογράφημα. Μάλλον πολιτικά είναι τα βιβλία μου, με την έννοια των μηνυμάτων που περνούν για τη στάση ζωής. Προσπαθώ να τα δίνω δίχως διδακτισμό. Μόνο περιγράφοντας την ίδια τη ζωή. Η λογοτεχνία μου είναι βιωματική και έχει επίκεντρο τον άνθρωπο».

- Ο περίκλειστος χώρος ενός νησιού πώς γίνεται φρέσκια και μοντέρνα λογοτεχνία;

«Η τέχνη που αφήνει στο πέρασμά του από τη ζωή ένας ψαράς είναι νομίζω ανώτερη από αυτήν που αφήνει ένας σύγχρονος αστός, υπάλληλος πολυεθνικής ή του Δημοσίου. Στο χέρι του συγγραφέα είναι να επιλέξει ποια θέλει να είναι η πρώτη ύλη του, αλλά και πώς θα την εντάξει σ’ ένα μοντέρνο πλαίσιο για να την κάνει φρέσκια λογοτεχνία».

- Δεν φοβηθήκατε τους κινδύνους του εξωτισμού και της γραφικότητας;

«Οσα γράφω συμβαίνουν και τα έχω ζήσει. Τα ζω ακόμα. Δεν περιγράφω καταστάσεις και ζωές ξεπερασμένες, ανύπαρκτες πλέον ή εξωραϊσμένες – άσχετα ότι αυτά φαντάζουν ως γραφικότητες στο αστικό περιβάλλον και στο σύγχρονο τρόπο ζωής. Για μένα αποτελεί πρώτη ύλη για την τέχνη και ποντάρω σε όσους αναγνώστες μπορούν να νιώσουν. Δεν είναι λίγοι τελικά, σας διαβεβαιώνω».

- Η νουβέλα σας «Λαγού μαλλί» δίνει φωνή στους ανώνυμους ψαράδες, που δεν διστάζουν να χαρακτηρίζουν «μπουρδέλο» το ελληνικό κράτος;

«Το “Λαγού μαλλί” γράφτηκε επειδή προϋπήρχε ως λογοτεχνία, άγραφη. Κάθε μέρα λέγονται αυτές οι κουβέντες στα λιμανάκια της ελληνικής επικράτειας».

- Γιατί επιμένετε ο αστικός πολιτισμός να είναι πάντα εχθρικός στους ήρωές σας;

«Δεν επιμένω. Είναι σε πολλές περιπτώσεις εχθρικός. Και όχι μόνο απέναντι σε κάποιους από τους ήρωές μου αλλά και σε μένα τον ίδιο. Προσωπικά με είχε χτυπήσει η κρίση από το 2004, όταν έκλεισε το μοναδικό παλιό καφενείο στην προκυμαία του νησιού (το οποίο είχε εκατοντάχρονη παρουσία) για να ανοίξει στη θέση του μια απρόσωπη καφετέρια και ένα ταχυφαγείο. Τότε, μαζί με τους παππούδες θαμώνες αλλά και όλους τους νεώτερους οπαδούς της απλότητας, εξοριστήκαμε από την παραλία. Δεν είναι λοιπόν εχθρικός ο αστικός πολιτισμός για κάποιους ανθρώπους; Και δεν δικαιούνται και αυτοί να εκφράζονται μέσα από τη λογοτεχνία; Αν δεν τους εξέφραζα εγώ που είμαι ένας από αυτούς, τότε ποιος;».

- Η νησιωτική Ελλάδα, αφημένη στις προκαταλήψεις του κοινοτικού παρελθόντος, πόσο ακόμη θα αντέξει;

«Είναι ιδιαίτερος τόπος. Και παρόλο που φαντάζουν πολύ διαφορετικοί οι άνθρωποι των νέων γενεών, λόγω του τρόπου ζωής και εμφάνισής τους, είναι τόσο τραγικά ίδιοι, οι περισσότεροι, με τους παλιούς σε συνήθειες και προκαταλήψεις, γεγονός που με κάνει να αισθάνομαι ότι έχει πολύ δρόμο ακόμη μπροστά μέχρι να γίνει κάποια αλλαγή».*

Η κρίση, «format για να ξαναρχίσουμε»

- Οπως στη «Δεξιά τσέπη του ράσου», έτσι και στο τελευταίο σας βιβλίο συνδέετε τη μυθοπλασία μ’ ένα γεγονός της επικαιρότητας. Εδώ έχουμε τη σύνδεση του θανάτου του καπτα-Σίμου με την επίσκεψη του Γιώργου Παπανδρέου στο Καστελόριζο. Γιατί έχετε την ανάγκη να ακουμπάτε στη θερμή ειδησεογραφία;

«Δεν θα το έλεγα ανάγκη. Είναι ένα εργαλείο για να τοποθετήσω χρονικά τις ιστορίες μου. Διότι και τα δύο αυτά βιβλία, αν δεν προσδιορίζονταν χρονικά από τα συγκεκριμένα γεγονότα και αν τα διάβαζε κάποιος αστός αναγνώστης θα νόμιζε ότι μπορεί και να έχουν γραφτεί στις αρχές του αιώνα. Ομως είναι γραμμένα σήμερα, και περιγράφουν μια Ελλάδα που ζει τώρα. Χρησιμοποίησα λοιπόν δύο φορές αυτό το τέχνασμα για να αναδείξω τη ζωή που υπάρχει, παράλληλα και συγχρόνως, σε μέρη για τα οποία το μεγάλο ποσοστό των αστών έχουν την εντύπωση ότι υφίστανται και ζουν μόνο τα καλοκαίρια».

- Αφού είστε τόσο καλός γνώστης των δελτίων ειδήσεων, ποιο θα ήταν το σχόλιό σας για την αγκομαχώσα και αγωνιώσα Ελλάδα, υπό τη σκιά του δυσβάσταχτου εξωτερικού δανεισμού;

«Δεν είμαι γνώστης των δελτίων ειδήσεων. Εχω πετάξει την τηλεόραση από το 1998. Ηταν η εποχή που άρχισα να πρωτοαντιλαμβάνομαι την κρίση. Το αίσθημα αυτό κορυφώθηκε το 2004 με το κλείσιμο του καφενείου, όπως προείπα, και έκτοτε ήλπιζα ότι μια μέρα όλη αυτή η κρίση ταυτότητας και πολιτισμού, όλη αυτή η εξύμνηση της αμορφωσιάς, θα “χτυπήσει” και στο πορτοφόλι του νεοέλληνα για να την πάρουν χαμπάρι και οι πολλοί.

Εγινε. Και τώρα είναι η μεγάλη ευκαιρία να μπουν πάλι τα πράγματα στη θέση τους. Είμαι σχεδόν βέβαιος ότι μακροπρόθεσμα θα κάνει καλό στην Ελλάδα αυτή η περίοδος που διανύουμε, και ακόμα δεν έχουμε δει την κορύφωσή της. Θα είναι ένα format και θα ξαναρχίσουμε. Αλλά θα “χαθούν αρχεία” έτσι κι αλλιώς».

Be Sociable, Share!

3 thoughts on “Συνέντευξη στον Βασίλη Καλαμαρά (Ελευθεροτυπία)

  1. Pingback: H ‘πολιτικοποίηση’ της επαρχίας στις νουβέλες του Γιάννη Μακριδάκη - Artic.gr

  2. Pingback: H ‘πολιτικοποίηση’ της επαρχίας στις νουβέλες του Γιάννη Μακριδάκη | Γιάννης Μακριδάκης

  3. Pingback: H ‘πολιτικοποίηση’ της επαρχίας στις νουβέλες του Γ. Μακριδάκη

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>